İşyerinde kullanılan bir vinç çalışıyor olabilir ancak fren sistemi güvenli sınırların dışında olabilir. Bir basınçlı kap üretime devam ederken gövdesinde korozyon gelişebilir. Elektrik tesisatında günlük kullanım sırasında fark edilmeyen bir bağlantı veya koruma problemi bulunabilir.
Periyodik kontrolün temel amacı, iş ekipmanındaki güvenliği etkileyen teknik uygunsuzlukları kazaya dönüşmeden önce belirlemektir.
Bu nedenle periyodik kontrol yalnızca mevzuat kapsamında yerine getirilmesi gereken bir işlem olarak görülmemelidir. Doğru zamanda ve doğru yöntemle gerçekleştirilen kontroller; yük düşmesi, ekipman devrilmesi, basınç kaynaklı olaylar, elektrik çarpması ve yangın gibi ekipman kaynaklı risklerin kontrol altında tutulmasına katkı sağlar.
İşletmenizdeki ekipmanların kontrol kapsamını, yetkili kişi planlamasını ve raporlama sürecini öğrenmek için periyodik kontrol hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
İş ekipmanlarının güvenli durumda olup olmadığı yalnızca çalıştırılarak anlaşılamaz. Ekipman görevini yerine getirirken güvenlik açısından kritik bir parçasında aşınma, deformasyon, bağlantı problemi veya ölçümle belirlenebilecek başka bir uygunsuzluk bulunabilir.
Periyodik kontrolün önemi tam olarak burada ortaya çıkar.
Kontrol sırasında ekipmanın türüne göre;
Taşıyıcı elemanlar,
Fren ve durdurma sistemleri,
Halat, zincir ve bağlantılar,
Basınç elemanları,
Emniyet donanımları,
Elektriksel koruma sistemleri,
Topraklama bağlantıları,
Mekanik deformasyonlar,
Güvenlik tertibatları teknik yöntemlerle değerlendirilir.
Amaç arıza gerçekleştikten sonra müdahale etmek değil, güvenliği etkileyen teknik durumu ekipman kullanılmaya devam ederken tespit edebilmektir.
Hayır.
23 Aralık 2025 tarihinde yapılan Yönetmelik değişikliğiyle, zorunlu periyodik kontrol kapsamının İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III tablolarında bulunan iş ekipmanı ve ekipman grupları üzerinden belirlendiği açık biçimde düzenlenmiştir.
Bu nedenle işletmedeki bütün makine ve araçlar için otomatik olarak aynı periyodik kontrol yükümlülüğünün bulunduğunu söylemek doğru değildir.
Doğru yöntem; işyerindeki ekipman envanterinin çıkarılması ve her ekipmanın mevzuat kapsamının ayrı ayrı değerlendirilmesidir.
Periyodik kontrolün iş kazalarının önlenmesindeki katkısı, görünür hâle gelmemiş teknik tehlikelerin belirlenmesine dayanır.
Bir ekipman arızalanmadan önce güvenli çalışma özelliklerinden uzaklaşmaya başlayabilir. Kontrol sırasında yapılan ölçüm, deney ve fonksiyon testleri bu değişimlerin tespit edilmesini sağlar.
Örneğin:
| Ekipman | Kontrolde tespit edilebilecek sorun | Oluşturabileceği risk |
|---|---|---|
| Vinç ve kaldırma ekipmanı | Fren, halat, zincir, kanca veya limit sistemi sorunu | Yük düşmesi, kontrolsüz hareket |
| Forklift ve istif ekipmanı | Fren, kaldırma sistemi veya taşıyıcı eleman problemi | Devrilme, yük kayması |
| Basınçlı kap | Korozyon, basınç elemanı veya emniyet sistemi problemi | Basınç kaynaklı tehlikeli olay |
| Elektrik tesisatı | Koruma, bağlantı veya yalıtım problemi | Elektrik çarpması, yangın |
| Topraklama sistemi | Uygun olmayan bağlantı veya ölçüm değeri | Elektriksel güvenlik riski |
| Endüstriyel raf | Deformasyon, bağlantı veya sabitleme problemi | Raf veya yük devrilmesi |
Burada önemli nokta şudur:
Periyodik kontrol tek başına “iş kazası olmaz” garantisi vermez.
Kontrol, işyerindeki risk yönetiminin teknik güvenlik katmanlarından biridir. Belirlenen uygunsuzlukların giderilmesi, ekipmanın bakımının yapılması, doğru kullanılması ve çalışanların gerekli güvenlik kurallarına uyması da gerekir.
Periyodik kontrolün yapılmamasındaki temel sorun yalnızca bir belgenin eksik olması değildir. Asıl risk, ekipmanın güvenli kullanımını etkileyen bir problemin işletme tarafından fark edilmeden devam etmesidir.
Bunun sonucunda dört temel problem ortaya çıkabilir.
Bazı ekipman sorunları günlük kullanım sırasında kolayca görülmez.
Bir operatör vincin çalıştığını görebilir ancak yük altında fren performansını teknik olarak değerlendiremez. Basınçlı kabın dış görünüşü normal olabilir ancak kontrol edilmesi gereken güvenlik bileşenlerinde problem bulunabilir.
Periyodik kontrol bu tür durumların yetkili kişi tarafından teknik yöntemlerle değerlendirilmesini sağlar.
Tespit edilmeyen uygunsuzluk, ekipman çalıştırılmaya devam ettikçe çalışanların maruz kaldığı riski sürdürebilir.
Örneğin;
Kaldırma ekipmanında yük düşmesi,
Forkliftte kontrol veya denge kaybı,
Basınçlı sistemlerde tehlikeli basınç durumu,
Elektrik tesisatında elektrik çarpması veya yangın,
Raf sistemlerinde yük veya raf devrilmesi gibi sonuçlar ortaya çıkabilir.
Periyodik kontrolün değeri, olay gerçekleştikten sonra nedenini bulmak yerine tehlikeli teknik durumu olaydan önce ortaya çıkarabilmesidir.
EK-III kapsamında zorunlu periyodik kontrole tabi ekipmanların kontrollerinin öngörülen şekilde yaptırılması işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin bir parçasıdır.
Kontrol yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında idari yaptırımlar gündeme gelebilir.
Ayrıca bir iş kazası meydana geldiğinde yalnızca kontrol raporunun bulunup bulunmadığına değil, işverenin gerekli iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini yerine getirip getirmediğine de bakılır.
Bu nedenle periyodik kontrol, denetim günü hazırlanacak bir evrak değil; işyerindeki aktif güvenlik yönetiminin parçası olmalıdır.
Güvenli olmadığı belirlenen bir ekipmanın kullanım dışı bırakılması gerekebilir. Ekipmanın plansız şekilde devre dışı kalması ise özellikle üretim, lojistik ve depolama faaliyetlerinde operasyonun aksamasına neden olabilir.
Kontrollerin planlı yürütülmesi, işletmenin teknik uygunsuzlukları kontrol takvimi içinde görmesine ve gerekli düzeltici faaliyetleri daha sistemli biçimde yönetmesine yardımcı olur.
Evet, ekipman mevzuat kapsamında periyodik kontrole tabi ise bakım yapılmış olması kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Bakım ile periyodik kontrol farklı amaçlara sahiptir:
| Bakım | Periyodik kontrol |
|---|---|
| Ekipmanın çalışmasının sürdürülmesini hedefler | Güvenli kullanıma uygunluğunu değerlendirir |
| Yağlama, ayar, parça değişimi ve onarım yapılabilir | Muayene, ölçüm, deney ve test yapılır |
| Arıza ve performansa odaklanabilir | Teknik güvenlik kriterlerine odaklanır |
| Servis veya bakım ekibi gerçekleştirebilir | İlgili ekipman grubunda yetkili kişi tarafından gerçekleştirilir |
Bu nedenle “bakımı yeni yapıldı, ayrıca kontrol gerekmiyor” yaklaşımı doğru değildir.
Aynı şekilde olumlu periyodik kontrol raporu alınması da ekipmanın sonraki bakım ihtiyacını ortadan kaldırmaz.
Hayır.
Periyodik kontrol belirli iş ekipmanlarının teknik güvenlik durumunu değerlendirirken, risk değerlendirmesi işyerindeki tehlikeleri daha geniş bir çerçevede ele alır.
Örneğin bir forkliftin periyodik kontrol raporunun uygun olması;
Forklift güzergâhının güvenli olduğunu,
Yayalarla araçların doğru şekilde ayrıldığını,
Operatörün çalışma kurallarına uyduğunu,
Yükleme alanının güvenli düzenlendiğini tek başına göstermez.
Bunlar işyerinin genel risk yönetiminin konusudur.
Bu nedenle ekipman kontrolünde ortaya çıkan tehlikeler gerektiğinde risk analizi içerisinde de değerlendirilmelidir.
Periyodik kontrol ile risk değerlendirmesini birbirinin alternatifi değil, birbirini tamamlayan iki ayrı güvenlik uygulaması olarak görmek gerekir.
İş ekipmanı kullanılan her işletmede ekipmana bağlı teknik riskler bulunabilir. Ancak ağır ekipman, kaldırma sistemi, basınç veya yoğun elektrik tesisatı kullanılan faaliyetlerde kontrol planlamasının önemi daha belirgindir.
Kazanlar, hava tankları, kompresörler, kaldırma ekipmanları, tezgâhlar ve elektrik tesisatları aynı işletmede bulunabilir.
Bu nedenle üretim tesislerinde tek tek rapor takip etmek yerine bütün ekipmanların envanter üzerinden yönetilmesi gerekir.
Forkliftler, istif makineleri, kaldırma araçları ve endüstriyel raf sistemleri çalışanlar ile sürekli aynı ortamda kullanılır.
Buradaki teknik uygunsuzluklar yalnızca ekipman operatörünü değil, depo içinde çalışan diğer kişileri de etkileyebilir.
Kaldırma ekipmanları, iş makineleri ve farklı geçici çalışma sistemleri sürekli değişen saha koşullarında kullanılır.
Ekipmanın güvenlik durumunun yanında kurulum, kullanım alanı ve çalışma şartları da dikkate alınmalıdır.
Periyodik kontrol yalnızca fabrika ve şantiyelere özgü değildir.
Elektrik tesisatı, havalandırma sistemleri ve mevzuat kapsamına giren diğer ekipmanların bulunduğu otel, hastane, alışveriş merkezi, depo ve benzeri işletmelerde de kontrol yükümlülükleri bulunabilir.
Belirleyici olan işletmenin adı veya sektörü değil, işyerinde hangi ekipmanların bulunduğudur.
Hayır.
Bu ayrım iş güvenliğinde çok önemlidir.
Periyodik kontrol, ekipmanın kontrol tarihinde değerlendirilen teknik kriterlere göre durumunu ortaya koyar. Sonrasında ekipmanın;
Yanlış kullanılması,
Darbe alması,
Kapasitesinin dışında çalıştırılması,
Yetkisiz müdahaleye uğraması,
Bakımının aksatılması,
Çalışma koşullarının değişmesi yeni riskler oluşturabilir.
Bu nedenle periyodik kontrol raporu bir defa alınarak dosyaya kaldırılacak bir belge olarak görülmemelidir.
Ekipmanın güvenli kullanımı; kontrol, bakım, doğru kullanım, saha gözetimi ve risk yönetiminin birlikte yürütülmesini gerektirir.
İşyerindeki uygunsuzlukların düzenli olarak takip edilmesi ve düzeltici faaliyetlerin yönetilmesi için iş güvenliği uzmanlığı hizmeti de bu sürecin önemli parçalarından biridir.
Çok sayıda ekipmana sahip işletmelerde en sık karşılaşılan problemlerden biri, kontrol tarihlerinin farklı dosya ve kişiler üzerinden takip edilmesidir.
Daha sağlıklı bir sistem için işletmede tek bir güncel ekipman envanteri bulunmalıdır.
Bu envanterde en az;
Ekipmanın adı,
Marka ve modeli,
Seri numarası,
Bulunduğu bölüm,
Kontrol kapsamı,
Son kontrol tarihi,
Bir sonraki kontrol tarihi,
Rapor durumu,
Tespit edilen uygunsuzluklar takip edilmelidir.
Kontrol raporunda uygunsuzluk bulunması halinde konu yalnızca teknik birimde bırakılmamalı; sorumlu kişi, yapılacak işlem ve tamamlanma tarihi belirlenmelidir.
Böylece periyodik kontrol, yıllık olarak tekrar edilen bir belge işleminden çıkar ve işletmenin aktif güvenlik takip sistemine dönüşür.
İşletmede periyodik kontrole tabi ekipman bulunuyorsa hizmet planlaması kontrol tarihinden önce yapılmalıdır.
Özellikle;
Hangi ekipmanların zorunlu kontrol kapsamında olduğunun bilinmemesi,
Çok sayıda ekipmanın bulunması,
Kontrol tarihlerinin farklı olması,
Birden fazla teknik branş gerektiren ekipmanların kullanılması,
Önceki raporlarda uygunsuzluk bulunması,
Yeni tesis veya ekipman devreye alınması durumlarında kapsamın ekipman envanteri üzerinden belirlenmesi gerekir.
Yöntem Akademi'de periyodik kontrol süreci; ekipman kapsamının belirlenmesi, ilgili ekipman grubuna uygun yetkili kişinin planlanması, gerekli İSG-KATİP işlemleri, saha kontrolleri ve ekipman bazlı raporlama üzerinden yürütülür.
İşyerinizde hangi ekipmanların kontrole tabi olduğunu belirlemek veya mevcut ekipmanlarınız için teklif almak istiyorsanız Yöntem Akademi Periyodik Kontrol Hizmeti sayfasından hizmet kapsamını inceleyebilir ve ekipman listenizi paylaşabilirsiniz.
Periyodik kontrolün gerçek değeri raporun hazırlanması değil, ekipman güvenliğini etkileyen teknik problemlerin kazaya dönüşmeden önce belirlenmesi ve tespit edilen uygunsuzlukların giderilmesidir.
Periyodik kontrol, iş ekipmanlarının güvenli kullanımını etkileyen teknik uygunsuzlukların tespit edilmesini sağlar. Böylece ekipman kaynaklı tehlikeler görünür hâle gelir ve gerekli düzeltici işlemler kaza meydana gelmeden önce planlanabilir.
Zorunlu periyodik kontrollerin yapılmaması, teknik uygunsuzlukların fark edilmeden devam etmesine, çalışanların ekipman kaynaklı risklere maruz kalmasına ve mevzuata aykırılık oluşmasına neden olabilir. İhlalin niteliğine göre idari yaptırımlar da gündeme gelebilir.
Hayır. Zorunlu periyodik kontrol kapsamı, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III tablolarında yer alan ekipman ve ekipman gruplarına göre belirlenir. İşletmedeki ekipmanların envanter üzerinden ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Hayır. Periyodik kontrol, ekipmanın teknik güvenlik durumunu değerlendiren önemli bir önleyici tedbirdir ancak tek başına bütün iş kazalarını önlemez. Bakım, doğru kullanım, çalışan eğitimi, saha gözetimi ve risk değerlendirmesiyle birlikte yürütülmelidir.
Evet. Ekipman mevzuat kapsamında periyodik kontrole tabi ise bakım yapılmış olması kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Bakım ekipmanın çalışır durumda tutulmasına, periyodik kontrol ise güvenli kullanıma uygunluğunun teknik olarak değerlendirilmesine yöneliktir.
Kontrolü, ilgili ekipman grubu için mevzuatta belirtilen mesleki unvana ve yetkiye sahip kişiler yapabilir. Ekipmanın türüne göre yetkili mühendis, teknik öğretmen, tekniker veya yüksek tekniker görev alabilir. İş güvenliği uzmanlığı belgesi tek başına periyodik kontrol yetkisi sağlamaz.
Rapor; kontrol edilen ekipmanın kimliğini, uygulanan muayene ve testleri, ölçüm sonuçlarını, tespit edilen teknik uygunsuzlukları ve yetkili kişinin değerlendirmesini gösterir. Ayrıca normal şartlarda yapılması gereken bir sonraki kontrol tarihi de raporda yer alır.
Hayır. Periyodik kontrol belirli bir iş ekipmanının teknik güvenliğini değerlendirir. Risk analizi ise işyerindeki tehlikeleri çalışanlar, çalışma ortamı, süreçler ve ekipmanlar dâhil daha geniş kapsamda inceler.
Bütün ekipmanlar için tek bir kontrol süresi yoktur. Kontrol dönemi ekipman grubuna, güncel mevzuat hükümlerine ve ilgili teknik kriterlere göre belirlenir. Birçok ekipmanda bir yıllık dönem bulunmasına rağmen her ekipman için otomatik olarak “yılda bir” kuralı uygulanmaz.
Öncelikle işletmedeki ekipmanların türü ve adedi belirlenir. Ekipman listesi üzerinden kontrol kapsamı, gerekli yetkili kişiler, saha programı ve zorunlu işlemler planlanır. Yöntem Akademi'nin periyodik kontrol hizmeti sayfasından hizmet kapsamını inceleyebilir ve ekipman listenizi paylaşarak teklif talep edebilirsiniz.
© 2023 Yöntem Akademi. Tüm Hakları Saklıdır. İzinsiz materyal kullanılamaz, kullanıldığı taktirde yasal işlem başlatılır.
